ممکن است عالم در منطقه امن و آشنای خود گرفتار شده باشد
پژوهشگری از دانشکده مهندسی و علوم رایانه به توضیح این موضوع کمک کرده است که چرا ظاهراً عالم نمیتواند از این وضعیت خارج شود. پژوهشی جدید نشان میدهد که برهمکنشهای کوانتومی ممکن است عالم را در وضعیت کنونی خود قفل کرده باشند؛ اثرهایی مشابه آنچه دانشمندان برای حفظ اطلاعات شکننده در رایانههای کوانتومی بررسی میکنند.
این مقاله با عنوان «قفل کیهانی: هنگامی که واهمدوسی، عالم را از تونلزنی نجات میدهد» (Cosmic Lockdown: When Decoherence Saves the Universe from Tunneling) برای انتشار در مجله Journal of Cosmology and Astroparticle Physics پذیرفته شده است.
این پژوهش را گرگوری کاپلانک (Gregory Kaplanek)، پژوهشگر پسادکتری در آزمایشگاه جیسون پولاک (Jason Pollack)، استادیار گروه مهندسی برق و علوم رایانه، به همراه چهار همکار خود نوشته است.
همکاران او رابسون کریستی (Robson Christie) و جائوو جو (Jaewoo Joo) از دانشگاه پورتسموث (University of Portsmouth) در بریتانیا، وینسنت وِنَن (Vincent Vennin) از آزمایشگاه فیزیک مدرسه عالی نرمال (Laboratoire de Physique de l’École Normale Supérieure) در فرانسه و دیوید وندز (David Wands) که او نیز در دانشگاه پورتسموث فعالیت میکند، هستند.
کاپلانک و پولاک عضو مؤسسه علوم کوانتومی و اطلاعات دانشگاه سیراکیوز (Syracuse University) نیز هستند.
تهدید خلأ کاذب
این پژوهش به یکی از نگرانیهای دیرینه فیزیکدانان میپردازد:
احتمال اینکه عالم در وضعیتی به نام «خلأ کاذب» (False Vacuum) قرار داشته باشد؛ حالتی که پایدار به نظر میرسد، اما در واقع پایینترین پیکربندی انرژی ممکن نیست. مکانیک کوانتومی این امکان را فراهم میکند که یک میدان بدون هشدار قبلی از چنین وضعیتی به حالت دیگری تونلزنی کند؛ تغییری که میتواند ویژگیهای بنیادی عالم را دگرگون سازد.
این نگرانی صرفاً نظری نیست. برخی محاسبات نشان میدهند میدان هیگز (Higgs Field)، که به ذراتی مانند الکترونها جرم میبخشد، ممکن است در خلأ کاذب قرار داشته باشد، نه در پایینترین حالت انرژی طبیعت. اگر این میدان به حالت انرژی پایینتری تونل بزند، ویژگیهای ذرات و نیروها در سراسر عالم ممکن است تغییر کنند.
چگونه قفل کیهانی تونلزنی را سرکوب میکند؟
پژوهش جدید سازوکاری را شناسایی کرده است که احتمال چنین گذاری را بهمراتب کاهش میدهد. پژوهشگران رفتار یک میدان کوانتومی را هنگام برهمکنش با محیط پیرامونش در جریان انبساط سریع عالم اولیه مدلسازی کردند. آنها دریافتند که این برهمکنشها میتوانند تونلزنی را بهشدت سرکوب کنند و عملاً میدان را در همان حالتی نگه دارند که پیشتر در آن قرار گرفته است. گروه پژوهشی این اثر را «قفل کیهانی» (Cosmic Lockdown) نامیده است.
زیربنای فیزیکی این پدیده به حوزهای به نام «سامانههای کوانتومی باز» (Open Quantum Systems) مربوط میشود؛ شاخهای که بررسی میکند سامانههای کوانتومی هنگام برهمکنش با محیط پیرامون خود، برخلاف سامانههای کاملاً منزوی چگونه تغییر میکنند. همین مفاهیم در محاسبات کوانتومی نیز اهمیت اساسی دارند؛ زیرا حتی اختلالهای بیرونی کوچک نیز میتوانند رفتار یک سامانه کوانتومی را مختل کنند. پژوهشگران این روشها را با شبیهسازیهای عددی تحول یک میدان کوانتومی در عالمی در حال انبساط ترکیب کردند.
به زبان ساده، برهمکنشها اطلاعات مربوط به میدان را به محیط پیرامون آن منتقل میکنند. هنگامی که دیگر نتوان این اطلاعات را بهطور مؤثر دنبال کرد، تداخل میان دو نتیجه احتمالی کاهش مییابد. این فرایند «واهمدوسی» (Decoherence) نام دارد. در شرایطی که پژوهشگران بررسی کردند، از بین رفتن این تداخل میتواند توانایی میدان برای تونلزنی را نیز سرکوب کند. این پدیده گونهای از «اثر زنو کوانتومی» (Quantum Zeno Effect) است؛ اثری که در آن پایش مداوم یک سامانه، گذار آن به حالتهای دیگر را محدود میکند.
پژوهشگران دو مرحله متمایز را در این فرایند توصیف میکنند. در مرحله نخست، با انبساط عالم، توانایی میدان برای همگام شدن با این انبساط تا حد زیادی تعیین میکند که در نهایت کدامیک از دو حالت انرژی را ترجیح دهد. میدانهای سنگینتر معمولاً به سمت حالت کمانرژیتر حرکت میکنند، درحالیکه میدانهای سبکتر ممکن است در وضعیتی قرار بگیرند که سهم آنها از هر دو حالت تقریباً برابر باشد. در مرحله بعد، واهمدوسی ناشی از محیط به تثبیت نتیجهای کمک میکند که پیشتر شکل گرفته است.
محدودیتهای پیشبینی درباره پایداری کیهانی
نویسندگان تأکید میکنند که این نتیجه ثابت نمیکند وضعیت کنونی عالم برای همیشه پایدار خواهد ماند و احتمال مشخص فروپاشی میدان هیگز را نیز تعیین نمیکند. برای تأیید چنین نتیجهای باید عوامل دیگری، از جمله تغییر نرخ انبساط کیهانی و تأثیر خود میدان بر گرانش، در نظر گرفته شوند.
بااینحال، این گروه پژوهشی این کار را پلی میان علم اطلاعات کوانتومی و کیهانشناسی میداند؛ پژوهشی که ابزارهای توسعهیافته برای رایانههای کوانتومی را در جهت رسیدن با پاسخ پرسشی درباره تاریخ و سرنوشت بلندمدت عالم به کار میگیرد.
مترجم: سوگند متقی
ویراستار: فائزه فتحی
منبع: phys.org